Бәйләнеш:

Телефон:
(843)293-42-92
E-mail:
ilyasgf@yandex.ru


Иманның асылы

Без, мөселманнар, үзебезнең көндәлек тормыш мәшәкатьләре дәрьясында йөзә-йөзә, ничектер, туктап, безнең тормышыбызның асылын тәшкил итә торган төшенчәләрне белдерүче сүзләрнең асыл мәгънәләре турында уйланыр өчен, һич тә форсат-вакытка ия була алмыйбыз. Бу хәл исә - безнең иманыбызның, динебезнең, әхлагыбызның, уй-хисләребезнең, эш-гамәлләребезнең, төрле кешеләр белән булган мөгамәләбезнең камил-вә-дөрес-булудан-ерак-булуының сәбәбе булып торуы ихтимал.
Шул төшенчәләрнең берсе исә - «иман».
Ә нәрсә соң ул иман? Безнең һәммәбезме, безнең күбебезме аңлый, акыл белән колачлый икән ул сүзнең асыл-мәгънәсен? Ни ул - «иман китерү»? «Иман китердем», ди. Шуннан?... Ни эш эшләдем икән сон мин?
Бу эшнең асылына бергә төшенеп карыйк, укучым.
«Иман» - гарәп сүзе. Аның асыл мәгънәләре гарәп телендә - «сыендыру»; «һөжум-зарардан имин итү (иттерү)»; «гарантия бирү, тәэмин итү». Ләкин... Бу эшнең, ягъни, безнең иман китерүебезнең, бездә иман бар булуның асылын ни дәрәҗәдә чагылдыра, тәгъбир итә, әйтеп бирә икән?...
Ислам дине галимнәре исә «иман» сүзенә шундый билгеләмә бирделәр: (1) тел белән шаһәдәт бирү, (2) күңел белән - тел белән әйткәнне раслау, исбатлау.
Ләкин... Гарантия бирүгә, тәэмин итүгә янә килик. Нәрсәгә гарантия бирә мөэмин кеше? Берәр килешүдән соң бирәме ул аны? Аллаһы Тәгалә белән килешүме? Аллаһы Тәгаләдән – җәннәт, мөэминнән - мәгълүм, билгеле булган МИНИМАЛЬ ниндидер эш-гамәлләр, фигыльләр. Ләкин, бу бит иллә мәгәр, бары тик Аллаһы Тәгаләнең бар булуы танылган, төгәл-вә-тәгаен беленгәннән соң гына мөмкин булырга мөмкин. Ә Аллаһы Тәгаләне бар дип белүне белдерүче сүз нинди икән татар телендә? «Ышану»мы? «Инану»мы? Ышану-инану булса, ул ничек була? Гомумән, нәрсә соң ул «ышану-инану»?
Ышану - ул татар телендә «доверять итү», «күз белән күрмичә нәрсәнедер бар дип белү», «киләчәктә нәрсәнеңдер килүен көтү» мәгънәләрен белдерә.
Әлбәттә, без Аллаһы Тәгаләне «күз белән күрмичә бар дип беләбез». Әлбәттә, без Аллаһы Тәгаләгә «доверять итәбез». Әлбәттә, без киләчәктә Аллаһы Тәгаләнең Олы Хисабы киләчәген һичшиксез көтәбез».
Ләкин... Ышану – үзе бер әйбер, өмет-көтү - үзе бер, үзгә, аерым бер әйбер.
Ышану – өмет-көтүдән азат та булырга мөмкин. Мәсәлән, без фәрештәләрнең бар булуына ышанабыз.
Һәрхәлдә, ышану - ул нәрсәнедер, хис-тойгы тәҗрибәсенә нигезләнмичә, бар дип белү.
Иман ничек була сон ул? Нәрсә соң ул иман?
Иманнын күрсәткече - эш-гамәл, фигыльләр, - күңел, җан, калеп, акыл-аң халәтенең тышкы чагылышы. Мәсәлән, хәя барда - иман бар; ватанын (туган җирен) яраткан кеше имансыз булмас.
Сөекле Пәйгамбәребез Мөхәммәт Мостафа (с.) әйтте: «Иманның 70 якын сегменты бар, иң кечкенәсе - кешеләр йөри торган юлдан ташны алып ату», диде.
Иманлы булыйк, кардәшләр...

Дамир Шәйхи-Морза